آموزش اتصال مرکز تلفن به SIP Trunk؛ راهنمای کامل تنظیم و راه‌اندازی

اتصال مرکز تلفن به SIP Trunk زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بخواهید مرکز تلفن تحت شبکه یا IP-PBX شما بتواند تماس‌های ورودی و خروجی را از طریق شبکه تلفنی عمومی مدیریت کند. اما پیشنهاد ما این است که قبل از شروع تنظیمات آن، یک بار دقیقاً بفهمید SIP Trunk چیست، چه اجزایی دارد و مرکز تلفن شما چه نقشی ایفا می‌کند. 

چرا این را می‌گوییم؟ چون بخش قابل‌توجهی از خطاهایی که هنگام راه‌اندازی رخ می‌دهد، از خود مرکز تلفن نیست. بلکه از درک اشتباه اپراتور از اجزا و مفاهیم و به طور کلی، اطلاعات ناقص سرویس‌دهنده است. با ما تا پایان این مقاله همراه باشید. 

SIP Trunk چیست و چطور ارتباط مرکز تلفن با شبکه تلفنی را برقرار می‌کند؟

SIP Trunk نوعی ارتباط تلفنی مبتنی بر IP است که به مرکز تلفن تحت شبکه اجازه می‌دهد تماس‌های صوتی را از طریق اینترنت یا یک شبکه IP به شبکه تلفنی عمومی، یعنی PSTN، ارسال و از آن دریافت کند.

PSTN یا Public Switched Telephone Network همان شبکه عمومی تلفنی است که شماره‌های معمولی تلفن ثابت و همراه به آن متصل هستند. در واقع، SIP Trunk را می‌توان پل ارتباطی میان مرکز تلفن IP شما و شبکه تلفنی بیرون از سازمان دانست.

SIP مخفف Session Initiation Protocol و پروتکلی برای برقراری، مدیریت و پایان‌دادن به نشست‌های ارتباطی مانند تماس صوتی است. بنابراین، وقتی می‌گوییم «مرکز تلفن را به SIP Trunk وصل می‌کنیم»، منظور این نیست که فقط یک خط اینترنتی به مرکز تلفن متصل می‌شود. بلکه باید پارامترهای لازم برای ارتباط SIP بین مرکز تلفن و سرویس‌دهنده تلفنی به‌درستی تنظیم شود.

SIP Trunk در عمل چطور کار می‌کند؟

برای درک ساده‌تر، مسیر یک تماس خروجی را در نظر بگیرید. کاربر داخلی، مثلا داخلی ۱۰۲، شماره یک مشتری را می‌گیرد. مرکز تلفن ابتدا طبق Dial Plan یا «برنامه شماره‌گیری»، تشخیص می‌دهد که این شماره باید از طریق SIP Trunk خارج شود. 

بعد پیام‌های SIP برای ایجاد تماس به سمت سرویس‌دهنده ارسال می‌شوند و پس از برقراری تماس، جریان صوتی بین دو طرف منتقل می‌شود.

در تماس ورودی، مسیر برعکس است: مشتری شماره شرکت را می‌گیرد، سرویس‌دهنده تماس را از شبکه تلفنی عمومی دریافت و از طریق SIP به مرکز تلفن شما تحویل می‌دهد. بعد مرکز تلفن بر اساس سناریوی تعریف‌شده، تماس را به یک داخلی، صف تماس، تلفن گویا یا بخش مشخصی هدایت می‌کند.  

یادتان باشد که SIP و RTP کار یکسانی انجام نمی‌دهند. SIP بیشتر مسئول سیگنالینگ است. یعنی مشخص می‌کند تماس چطور ایجاد، تغییر یا پایان داده شود.

اما RTP یا Real-time Transport Protocol پروتکلی است که معمولاً برای انتقال خودِ داده صوتی در تماس‌های بلادرنگ استفاده می‌شود. به همین دلیل ممکن است در یک اتصال، SIP درست کار کند اما به‌دلیل مشکل NAT، فایروال یا تنظیمات رسانه، صدا یک‌طرفه باشد یا اصلاً منتقل نشود. در طراحی SIP Trunk، توجه به هر دو بخش ضروری است.

تفاوت SIP Trunk با یک خط تلفن معمولی چیست؟

تفاوت اصلی در شیوه اتصال و نحوه مدیریت ظرفیت تماس است. در سیستم سنتی، خط تلفن از طریق زیرساخت مخابراتی به محل کسب‌وکار می‌رسد. اما در SIP Trunk، ارتباط تلفنی به شکل یک سرویس IP در اختیار مرکز تلفن قرار می‌گیرد. به همین دلیل می‌توان چند تماس هم‌زمان را از طریق یک ارتباط SIP مدیریت کرد.

برای کسب‌وکاری که قصد دارد از یک زیرساخت حرفه‌ای‌تر استفاده کند، اینجا سرویس‌هایی مثل تلفن اینترنتی VoIP تلفنچی می‌توانند موضوع را ساده‌تر کنند. چون زیرساخت تلفنی به‌جای وابستگی به سیم‌کشی سنتی، بر بستر ارتباطات IP طراحی می‌شود. تلفنچی نیز در کنار خدمات مرکز تلفن ابری، خط تلفن اختصاصی و سرویس‌های مبتنی بر VoIP ارائه می‌کند.

پیش‌نیازهای اتصال مرکز تلفن به SIP Trunk چه هستند؟

قبل از اینکه وارد پنل مرکز تلفن شوید و شروع به ساختن Trunk کنید، باید اطلاعات و زیرساخت لازم را آماده داشته باشید.  

در یک راه‌اندازی استاندارد، اطلاعات موردنیاز به سرویس‌دهنده و نوع مرکز تلفن بستگی دارد. اما معمولاً باید مواردی مانند SIP Server، نام کاربری و رمز عبور، پورت و پروتکل انتقال، روش احراز هویت، IPهای مجاز و اطلاعات مربوط به شماره‌های ورودی و خروجی را در اختیار داشته باشید. 

در برخی سرویس‌ها به‌جای Username/Password، احراز هویت بر اساس IP انجام می‌شود. بنابراین نمی‌توان یک نسخه ثابت از تنظیمات را برای تمام SIP Trunkها ارائه کرد. مستندات Asterisk نیز تأکید می‌کند که تنظیمات Trunk بسته به نیاز و الزامات هر سرویس‌دهنده می‌تواند متفاوت باشد.

پیش‌نیاز اول) اطلاعاتی که قبل از شروع باید از سرویس‌دهنده بگیرید.

پیشنهاد می‌کنم قبل از شروع تنظیمات، اطلاعات زیر را یک‌جا آماده کنید. این کار در مرحله عیب‌یابی هم بسیار کمک‌کننده است.

پیش‌نیاز دوم) بررسی اینترنت و شبکه قبل از راه‌اندازی

برای SIP Trunk کیفیت و پایداری ارتباط اهمیت زیادی دارد. چون علاوه بر پیام‌های سیگنالینگ، جریان صوتی تماس نیز باید بدون اختلال منتقل شود. برای نمونه، Twilio در مستندات SIP Trunk خود توصیه می‌کند ظرفیت پهنای باند متناسب با حداکثر تماس‌های هم‌زمان در نظر گرفته شود و IPها و پورت‌های مربوط به Signaling و Media در فایروال مجاز شوند.

موضوع مهم دیگر NAT است. NAT یا Network Address Translation سازوکاری در روتر یا فایروال است که آدرس‌های خصوصی شبکه داخلی را هنگام ارتباط با شبکه بیرونی ترجمه می‌کند. 

اگر مرکز تلفن پشت NAT قرار داشته باشد و تنظیمات مربوط به آدرس عمومی و مسیر رسانه درست انجام نشود، ممکن است تماس ظاهراً برقرار شود اما صدا فقط از یک سمت شنیده شود یا اصلاً صدا منتقل نشود. مستندات Asterisk و ارائه‌دهندگان SIP نیز برای سناریوهای NAT تنظیمات جداگانه‌ای در نظر می‌گیرند.

آموزش مرحله‌به‌مرحله اتصال مرکز تلفن به SIP Trunk

حالا که پیش‌نیازها مشخص شد، می‌توانیم وارد بخش عملی شویم. البته یک نکته مهم را از همین ابتدا در نظر بگیرید: نحوه اتصال SIP Trunk به مرکز تلفن، بسته به نوع IP-PBX و تنظیمات سرویس‌دهنده متفاوت است. 

بنابراین ما در ادامه منطق و مراحل استاندارد را توضیح می‌دهیم و برای نمونه، ساختار رایج Asterisk/PJSIP را در نظر می‌گیریم. در مرکز تلفن‌هایی مثل Issabel هم همین مفاهیم وجود دارند، هرچند ممکن است از طریق رابط گرافیکی تنظیم شوند.

مرحله اول: مشخص‌کردن روش اتصال SIP Trunk

قبل از ساخت Trunk باید مشخص کنید سرویس‌دهنده از چه روشی برای شناسایی مرکز تلفن استفاده می‌کند. دو روش متداول، Registration-based و IP-based هستند.

در روش Registration، مرکز تلفن با استفاده از نام کاربری و رمز عبور به سرور سرویس‌دهنده Register می‌شود. در روش IP-based، سرویس‌دهنده مرکز تلفن را بر اساس IP شناسایی می‌کند و معمولاً لازم است IP عمومی مرکز تلفن یا شبکه شما از قبل در سمت سرویس‌دهنده ثبت شده باشد. Asterisk برای هر دو سناریو ساختارهای مشخصی مانند registration، auth، endpoint، aor و identify دارد.

پس اگر سرویس‌دهنده به شما Username و Password داده است، نباید فقط بر اساس آن فرض کنید همه تنظیمات تمام شده‌اند. باید مشخص باشد Server، Realm، Transport، Port و روش احراز هویت دقیقاً چه هستند و تماس‌های ورودی چطور به مرکز تلفن شما تحویل داده می‌شوند.

مرحله دوم: ساخت SIP Trunk در مرکز تلفن

در مرحله بعد باید Trunk را در IP-PBX ایجاد کنید. در Asterisk/PJSIP، این کار معمولاً با تعریف چند شیء مرتبط انجام می‌شود. Endpoint تنظیمات اصلی ارتباط با طرف مقابل را مشخص می‌کند. AOR اطلاعات مقصد یا Contact را نگه می‌دارد و Authentication اطلاعات احراز هویت را مدیریت می‌کند. 

اگر تماس‌های ورودی بر اساس IP شناسایی شوند، بخش identify نیز برای تطبیق IP مبدأ با Endpoint استفاده می‌شود.

مرحله سوم: تنظیم Transport و Codec

Transport مشخص می‌کند پیام‌های SIP با چه روش انتقالی جابه‌جا شوند؛ برای مثال UDP، TCP یا TLS. انتخاب آن باید مطابق اطلاعات سرویس‌دهنده باشد و نباید فقط بر اساس تنظیمات پیش‌فرض مرکز تلفن انجام شود.

در کنار آن باید Codecهای مورد قبول دو طرف مشخص شوند. Codec روشی برای کدگذاری و فشرده‌سازی صدای دیجیتال است و انتخاب نادرست یا نبود Codec مشترک می‌تواند باعث شود تماس برقرار شود اما صدای مناسبی نداشته باشید. در نمونه‌های رسمی Asterisk نیز Codecهای مجاز در تنظیمات Endpoint تعریف می‌شوند.

مرحله چهارم: تنظیم آدرس مقصد و احراز هویت

حالا باید اطلاعات سرویس‌دهنده را در بخش‌های مربوط به Trunk وارد کنید. اگر سرویس Registration باشد، مرکز تلفن باید Registration مناسب را به سرور SIP ارسال کند. اگر سرویس‌دهنده بر اساس IP مرکز تلفن را شناسایی کند، ممکن است Registration لازم نباشد و Endpoint ورودی با IP سرویس‌دهنده شناسایی شود.

برای نمونه، یک Registration می‌تواند شامل اطلاعاتی مثل server_uri، client_uri و اطلاعات Authentication است؛ در مقابل، در سناریوی IP-based می‌توان از identify برای تطبیق آدرس IP سرویس‌دهنده با Endpoint استفاده کرد.

حواستان باشد که نباید مقادیر نمونه‌ای که در آموزش‌ها می‌بینید را عیناً وارد کنید. آدرس SIP Server، شماره، Username، Realm، IP و سایر مقادیر باید دقیقاً مطابق اطلاعات سرویس‌دهنده خودتان باشند.

مرحله پنجم: تنظیم NAT و Firewall

اگر مرکز تلفن پشت روتر یا فایروال قرار دارد، این مرحله اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. همان‌طور که در بخش قبل گفتیم، SIP فقط سیگنالینگ تماس را مدیریت می‌کند و صدای تماس معمولاً از طریق RTP منتقل می‌شود. بنابراین شاید مرکز تلفن از نظر SIP با سرویس‌دهنده ارتباط داشته باشد، اما مسیر RTP به‌درستی برقرار نشده باشد.

نتیجه چنین مشکلی می‌تواند یک سناریوی آشنا باشد: تماس برقرار می‌شود، اما یکی از طرفین صدای طرف مقابل را نمی‌شنود. تجربه ثابت کرده که تنظیماتی مثل external_media_address، external_signaling_address، direct_media، rtp_symmetric و force_rport بسته به معماری شبکه می‌توانند در عبور صحیح ترافیک از NAT نقش داشته باشند. 

اگر مرکز تلفن روی یک IP خصوصی قرار دارد، نمی‌توان تنظیمات NAT را نادیده گرفت و فقط انتظار داشت با بازکردن پورت SIP همه‌چیز درست شود. SIP و RTP هر دو باید مسیر صحیحی برای رفت‌وبرگشت داشته باشند.

تنظیم تماس‌های ورودی و خروجی پس از اتصال SIP Trunk

ثبت‌شدن Trunk به‌تنهایی به این معنی نیست که مرکز تلفن آماده استفاده است. بعد از برقراری ارتباط، باید به مرکز تلفن بگویید چه تماس‌هایی از این Trunk خارج شوند، تماس‌های ورودی به کجا بروند و شماره تماس‌گیرنده یا مقصد چطور پردازش شود.

این بخش معمولاً با دو مفهوم Inbound Route و Outbound Route انجام می‌شود.

• Inbound Route یا «مسیریابی ورودی» مشخص می‌کند تماس‌هایی که از بیرون وارد مرکز تلفن می‌شوند، به کدام مقصد برسند.

•  Outbound Route یا «مسیریابی خروجی» تعیین می‌کند تماس‌های داخلی با چه الگوی شماره‌گیری از چه Trunkای خارج شوند.

تنظیم مسیر تماس‌های خروجی

فرض کنید شرکت شما داخلی‌های ۱۰۰ تا ۱۵۰ دارد و یک SIP Trunk نیز در اختیار آن قرار گرفته است. وقتی کاربر داخلی شماره‌ای خارج از سازمان را می‌گیرد، مرکز تلفن باید تشخیص دهد که این شماره متعلق به یک مقصد خارجی است و باید از SIP Trunk ارسال شود.

این تصمیم معمولاً در Dial Plan یا «برنامه شماره‌گیری» تعریف می‌شود؛ یعنی مجموعه قوانینی که تعیین می‌کنند یک شماره چطور پردازش و از چه مسیری ارسال شود.

مثلا می‌توانید قانونی تعریف کنید که شماره‌های خارج از محدوده داخلی‌های سازمان از Trunk مشخصی خارج شوند. بسته به سرویس‌دهنده، ممکن است لازم باشد پیش از شماره مقصد یک پیش‌شماره اضافه شود یا برعکس، بعضی ارقام قبل از ارسال حذف شوند.

بنابراین قبل از ساخت Outbound Route باید دقیقاً بدانید سرویس‌دهنده چه فرمت شماره‌ای را انتظار دارد. مثلاً ممکن است مرکز تلفن شماره را به شکل 09... دریافت کند اما سرویس‌دهنده فرمت دیگری را برای ارسال بخواهد. اینجا Number Manipulation یا «تغییر فرمت شماره» وارد عمل می‌شود و می‌تواند شامل اضافه‌کردن، حذف یا جایگزین‌کردن بخشی از شماره باشد.

تنظیم مسیر تماس‌های ورودی

در تماس ورودی، مسئله برعکس است. مشتری شماره شرکت را می‌گیرد و سرویس‌دهنده تماس را به مرکز تلفن تحویل می‌دهد. حالا مرکز تلفن باید تصمیم بگیرد تماس به کجا برود.

اگر یک شرکت فقط یک مقصد دارد، می‌توان تماس را مستقیماً به یک داخلی فرستاد. اما در یک سازمان واقعی، سناریو می‌تواند پیچیده‌تر باشد:

• شماره اصلی شرکت

• تلفن گویا

• انتخاب واحد

• صف فروش

• داخلی کارشناسان

در اینجا IVR یا Interactive Voice Response همان «تلفن گویایی» است که به تماس‌گیرنده امکان می‌دهد با انتخاب گزینه‌های صوتی، مثلاً عدد ۱ برای فروش و عدد ۲ برای پشتیبانی، مسیر تماس را مشخص کند.

اگر بخواهید این ساختار را بدون راه‌اندازی و نگهداری پیچیده زیرساخت تلفنی اجرا کنید، سرویس تلفن گویا (IVR) تلفنچی می‌تواند در معماری تلفنی کسب‌وکار شما مورد استفاده قرار بگیرد. همچنین در سناریوهایی که لازم است تماس‌ها خارج از یک موقعیت فیزیکی مشخص مدیریت شوند، تلفن ابری می‌تواند معماری انعطاف‌پذیرتری در اختیار کسب‌وکار قرار دهد.

جمع‌بندی 

اتصال مرکز تلفن به SIP Trunk در ظاهر ممکن است فقط واردکردن چند مشخصه در پنل IP-PBX به نظر برسد، اما یک اتصال پایدار به پیاده‌سازیِ آموزشی که اینجا آموختیم بستگی دارد. اگر اجزای مذکور در این مقاله درست تنظیم شوند، SIP Trunk می‌تواند مرکز تلفن سازمان را به شبکه تلفنی بیرونی متصل کند و مدیریت تماس‌ها را از داخل IP-PBX امکان‌پذیر سازد. 

در صورتی که قصد دارید بدون درگیری با پیچیدگی‌های راه‌اندازی و نگهداری زیرساخت سخت‌افزاری، یک سیستم تلفنی حرفه‌ای برای کسب‌وکار داشته باشید، راهکار تلفن ابری تلفنچی می‌توانند گزینه‌ای برای استفاده از زیرساخت تلفنی مبتنی بر شبکه باشند. 

در چنین ساختاری، قابلیت‌هایی مانند تلفن گویا، مدیریت تماس و دسترسی به سرویس تلفنی از موقعیت‌های مختلف نیز می‌توانند در کنار هم قرار بگیرند.